Evalyne de Swart
werkgroepsecretaris
Het Natura 2000-gebied Wooldse Veen ligt ten zuidoosten van Winterswijk op de Duits-Nederlandse grens. Het gebied maakt deel uit van een grensoverschrijdend hoogveengebied. Door het afgraven van veen in het verleden zijn in het gebied veenputten ontstaan. Deze zijn dichtgegroeid met hoogveenvegetatie die onder andere bestaat uit veenmossen. Rondom de veenputten zijn natte heiden en pijpenstrootje-vegetaties aanwezig. Het gebied is rijk aan bijzondere plantensoorten, zoals zonnedauw, lavendelheide, kleine veenbes, veenmos en plantensoorten van heischrale graslanden als klokjesgentiaan.
Hoofdpunten uit het advies
Advies over de aanvulling op de Gelderse natuurdoelanalyse voor de eerste cyclusDe provincie Gelderland stelde in 2023 natuurdoelanalyses op voor elf Natura 2000-gebieden, waaronder het gebied Wooldse Veen. Met deze analyses wil de provincie bepalen of de bestaande en geplande maatregelen per gebied voldoende zijn om de natuurdoelen te halen. De Ecologische Autoriteit adviseerde eerder om de eindconclusies in die natuurdoelanalyses beter te onderbouwen of te herzien. De provincie heeft daarop haar eindconclusies opnieuw bekeken en één aanvullend rapport geschreven. Die aanvulling is voor advies aan de Ecologische Autoriteit voorgelegd.
De Ecologische Autoriteit spreekt waardering uit voor de heroverweging en ziet dat de provincie veel essentiële maatregelen voor natuurherstel neemt. Die inzet blijft van groot belang voor het bereiken van de natuurdoelen. Tegelijkertijd constateert de autoriteit dat de provincie te weinig aanvullende informatie ter onderbouwing heeft aangeleverd om het eerdere oordeel over de natuurdoelanalyses te wijzigen. De Ecologische Autoriteit blijft daarom bij haar eerdere adviezen om veel van de eindconclusies te herzien. De provincie zal een betere onderbouwing moeten geven, als zij toekomstige verslechtering van de Natura 2000-gebieden volledig wil uitsluiten.
De Ecologische Autoriteit ziet daarnaast dat de eindconclusies een sterk vereenvoudigd beeld geven van de verwachte natuurontwikkeling. Het geldende beoordelingssysteem kent slechts drie mogelijke categorieën. Daardoor raken nuances en het bredere verhaal over natuurherstel snel buiten beeld, bijvoorbeeld waar al betekenisvolle, maar nog niet volledige, stappen zijn gezet. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en de provincies kunnen dit mogelijk meenemen bij de handreiking voor de volgende ronde natuurdoelanalyses.
De provincie beschikt over een uitgebreid en nog verbeterend monitoringssysteem en volgt daarmee de ontwikkeling van de natuur en de effecten van herstelmaatregelen nauwlettend. De provincie heeft informatie uit deze monitoring niet in het rapport opgenomen. De Ecologische Autoriteit adviseert daarom om de resultaten van de monitoring in toekomstige rapporten wel steeds mee te nemen in de analyses. Zo kan de provincie haar conclusies over de natuurontwikkeling beter onderbouwen.
Advies over de natuurdoelanalyse voor de eerste cyclus
In het Wooldse Veen zijn al veel natuurherstelmaatregelen uitgevoerd. Door deze maatregelen is het herstel van het gebied goed op gang gekomen. Dit is te zien aan de ontwikkeling van de hoogveenvegetatie in de veenputten en de vestiging van bijzondere plantensoorten op de afgeplagde gronden. Tegelijkertijd staat de natuur in het Wooldse Veen onder druk. De stikstofbelasting is ruim tweemaal te hoog voor de vegetaties die thuishoren in dit hoogveengebied. De hoge stikstofbelasting leidt in combinatie met een mogelijk nog te lage grondwaterstand tot de groei van teveel pijpenstrootje en berk. Het gebied is gevoelig voor droogteperioden die door klimaatverandering waarschijnlijk zullen toenemen.
De natuurdoelanalyse bevat volgens de Ecologische Autoriteit onvoldoende informatie om goed te overzien of de geplande en uitgevoerde herstelmaatregelen genoeg zijn om de effecten van de hoge stikstofdepositie en verdroging blijvend tegen te gaan. Ze adviseert om aanvullende veldgegevens te verzamelen, bestaande gegevens over grondwaterstanden en vegetatie beter te gebruiken en het effect van maatregelen beter te beschrijven. Dan ontstaat een beter beeld van de ontwikkeling van de natuur in het Wooldse Veen en de kansen en risico’s.
Voor goed herstel van de hoogveennatuur is het nodig de stikstofneerslag te verminderen en door te gaan met de voorgenomen natuurherstelmaatregelen zoals het weghalen van berk, hydrologische herstelmaatregelen en het verbeteren van de ecologische verbinding met andere hoogveengebieden. Een belangrijke maatregel die effectief is en snel moet worden uitgevoerd, is het dempen van de sloot langs de kade in het Duitse deel van het hoogveengebied. Extra hydrologische herstelmaatregelen zijn nodig aan beide zijden van de grens. De Ecologische Autoriteit adviseert hiervoor een grens overstijgende lange termijn visie en aanpak op te stellen, voor de Nederlandse én de Duitse zijde.