Roel Sillevis Smitt
werkgroepsecretaris en jurist
Het gebied Stelkampsveld is een voorbeeld van het Achterhoekse kampenlandschap. Kenmerkend is de kleinschalige afwisseling van essen, graslanden, heide en hoeven. Stelkampsveld maakt deel uit van het landgoed Beekvliet. Een van de percelen herbergt een gradiënt van droge heide, natte heide, heischraal grasland, basenminnend blauwgrasland naar venbegroeiingen. Waar het basenrijk grondwater uittreedt in het blauwgrasland, treedt een begroeiing van het kalkmoeras op. Het betreft één van de weinige binnenlandse groeiplaatsen van Grote muggenorchis en Parnassia en één van de weinige landelijke groeiplaatsen van Wolfsklauwmos.
Hoofdpunten uit het advies
Advies over de aanvulling op de Gelderse natuurdoelanalyse voor de eerste cyclusDe provincie Gelderland stelde in 2023 natuurdoelanalyses op voor elf Natura 2000-gebieden, waaronder het gebied Stelkampsveld. Met deze analyses wil de provincie bepalen of de bestaande en geplande maatregelen per gebied voldoende zijn om de natuurdoelen te halen. De Ecologische Autoriteit adviseerde eerder om de eindconclusies in die natuurdoelanalyses beter te onderbouwen of te herzien. De provincie heeft daarop haar eindconclusies opnieuw bekeken en één aanvullend rapport geschreven. Die aanvulling is voor advies aan de Ecologische Autoriteit voorgelegd.
De Ecologische Autoriteit spreekt waardering uit voor de heroverweging en ziet dat de provincie veel essentiële maatregelen voor natuurherstel neemt. Die inzet blijft van groot belang voor het bereiken van de natuurdoelen. Tegelijkertijd constateert de autoriteit dat de provincie te weinig aanvullende informatie ter onderbouwing heeft aangeleverd om het eerdere oordeel over de natuurdoelanalyses te wijzigen. De Ecologische Autoriteit blijft daarom bij haar eerdere adviezen om veel van de eindconclusies te herzien. De provincie zal een betere onderbouwing moeten geven, als zij toekomstige verslechtering van de Natura 2000-gebieden volledig wil uitsluiten.
De Ecologische Autoriteit ziet daarnaast dat de eindconclusies een sterk vereenvoudigd beeld geven van de verwachte natuurontwikkeling. Het geldende beoordelingssysteem kent slechts drie mogelijke categorieën. Daardoor raken nuances en het bredere verhaal over natuurherstel snel buiten beeld, bijvoorbeeld waar al betekenisvolle, maar nog niet volledige, stappen zijn gezet. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en de provincies kunnen dit mogelijk meenemen bij de handreiking voor de volgende ronde natuurdoelanalyses.
De provincie beschikt over een uitgebreid en nog verbeterend monitoringssysteem en volgt daarmee de ontwikkeling van de natuur en de effecten van herstelmaatregelen nauwlettend. De provincie heeft informatie uit deze monitoring niet in het rapport opgenomen. De Ecologische Autoriteit adviseert daarom om de resultaten van de monitoring in toekomstige rapporten wel steeds mee te nemen in de analyses. Zo kan de provincie haar conclusies over de natuurontwikkeling beter onderbouwen.
Advies over de natuurdoelanalyse voor de eerste cyclus
In het gebied is de stikstofbelasting jarenlang te hoog geweest. Andere knelpunten vormen het gebrek aan verbindingen met omliggende natuurgebieden, en de hoeveelheid en kwaliteit van het water. Deze knelpunten staan goed beschreven in de natuurdoelanalyse van de provincie en de nieuwe beheerplannen voor het gebied.
Ondanks de knelpunten concludeert de provincie dat verslechtering in het gebied voor een aantal natuurtypen uitgesloten is. De Ecologische Autoriteit deelt die conclusie niet. Ze waardeert de inspanningen van de provincie, het waterschap en de beheerders om de natuur in het gebied te behouden en verbeteren. Onzeker is echter of deze inspanningen voldoende zijn. Ze adviseert om het effect en de prioriteit van de genomen en geplande maatregelen beter te beschrijven, meer gebruik te maken van beschikbare gegevens en rekening te houden met klimaatverandering die vermoedelijk tot meer en langdurigere droge periodes gaat leiden. Dan ontstaat een beter beeld van de ontwikkeling van de natuur in het gebied en de kansen en risico’s. Ook biedt de natuurdoelanalyse dan een betere basis voor het opstellen van het provinciale gebiedsprogramma.
De Ecologische Autoriteit ziet mogelijkheden voor natuurherstel. Het verminderen van stikstofneerslag is in het gebied noodzakelijk. Ook het verbeteren van verbindingen met omliggende natuurgebieden, de waterkwaliteit en de hoeveelheid water is essentieel.
Voor Stelkampsveld gaat het met name om het verbeteren van de regionale grondwaterstanden. Het advies is om hier snel mee te starten en goed in de gaten te houden hoe de natuur zich ontwikkelt. De natuurdoelanalyse vormt hiervoor de basis.