Het Natura 2000-gebied Kolland en Overlangbroek ligt tussen de Utrechtse Heuvelrug en Wijk bij Duurstede, waar zandgronden overgaan in klei en water de natuur stuurt. Het gebied bestaat uit kleine percelen bos, grasland en landbouwgrond, met als blikvanger zeldzaam essenhakhout vol bijzondere mossen en korstmossen op oude stoven. De invloed van grondwater en kwel maakt deze natuur kwetsbaar én uniek. Tegelijk staat zij onder druk door essenziekte, verdroging, verruiging en versnippering.
Hoofdpunten uit het advies
Advies over de beheerplanevaluatie voor de tweede beheerplanperiodeOndanks veel genomen maatregelen blijven de natuurdoelen buiten bereik. Dat komt grotendeels omdat keuzes in de aanpak van de waterhuishouding en bodemkwaliteit ontbreken waardoor bossen zich niet kunnen herstellen. Ook is er geen goede samenhangende monitoring, waardoor ontwikkelingen in de vegetatie niet scherp in beeld zijn.
De beheerplanevaluatie brengt de knelpunten in het gebied goed in beeld. Volgens de evaluatie zijn zowel beter inzicht als aanvullend onderzoek nodig om de effectiviteit van uitgevoerde maatregelen te bepalen. De Ecologische Autoriteit adviseert om in het tweede beheerplan ook de dilemma’s te beschrijven die hieruit volgen. Maak vervolgens duidelijk welke keuzes in de herstelstrategie van de alluviale bossen mogelijk zijn. Bijvoorbeeld het uitbreiden van oppervlakte en verbeteren van kwaliteit van Vogelkers-Essenbos of juist een keuze voor een sterkere vernatting, die vooral goed is voor Elzenbroekbos.
Advies over de natuurdoelanalyse voor de eerste cyclus
Uit de natuurdoelanalyse Kolland en Overlangbroek blijkt dat de natuur in deze gebieden stevig onder druk staat en te kampen heeft met diverse knelpunten. De essentaksterfte leidt tot veel uitval van essen. Daarnaast is sprake van een niet goed functionerend hydrologisch systeem. Het gebied heeft een te geringe oppervlakte. Stikstofdepositie (via de lucht en bodem) en toename van licht op de bosbodem door wegvallen essen, zorgt voor vergaande verruiging door braam.
De Ecologische Autoriteit ziet dat er in het Natura 2000-gebied Kolland en Overlangbroek veel maatregelen genomen worden door de Provincie Utrecht, waarvan een deel specifiek is gericht op de essentaksterfte. Deze inspanningen leiden echter niet tot verbetering. In combinatie met de eerder genoemde knelpunten zal verdere verslechtering van het habitattype blijven optreden en is behoud in de huidige situatie onwaarschijnlijk. Om verdere achteruitgang van algehele natuurkwaliteit te beperken is het noodzakelijk dat er direct een aantal maatregelen wordt getroffen. Het gaat hier onder meer om het op orde brengen van het hydrologisch systeem en het verkrijgen van meer inzicht in bodemkwaliteit en bodemleven om hier gerichte maatregelen aan te kunnen koppelen. De Ecologische Autoriteit adviseert om deze aspecten in een kennisprogramma verder uit te werken.
Daar het huidige beheer, gericht op essentaksterfte, de achteruitgang niet tegen kan houden, wordt aangeraden dit voor nu stop te zetten. Om zicht te kunnen blijven houden op het op termijn behalen van het instandhoudingsdoel wordt aanbevolen om een toekomstbestendige strategie op te zetten, waarbij onderzocht wordt hoe het gebied zich kan ontwikkelen als vochtig alluviaal bos. Dit zijn bossen op sedimentafzettingen en onder invloed van rivieren/beken. De strategie heeft als doel een alternatief te bieden om -in ieder geval- op langere termijn een vergelijkbaar bossysteem te kunnen behouden. In de toekomst kan hiermee geprobeerd worden het oorspronkelijke habitattype weer terug te ontwikkelen.
De Ecologische Autoriteit constateert dat er meer informatie nodig is op een aantal onderdelen, maar er is ook reeds veel bekend over knelpunten en oorzaken. Er dient daarom niet gewacht worden met maatregelen tot alle kennis compleet is. Er wordt in ieder geval geadviseerd, met het oog op behoud van algehele natuurkwaliteit, om per direct maatregelen te nemen om de abiotische omstandigheden op orde te brengen.